Webrazzi 17 Ağustos’ta yayınladığı yazısında Nielsen‘in Temmuz ayı için hazırladığı arama motoru pazarı raporunu Google kan kaybediyor olarak yorumlanmış.

Bu vesileyle hem bu rapora ilişkin yapılan yorumun hem de aslında arama motorlarının geleceği ile ilgili yapılan öngörülerin nasıl da hayalci kaldığını anlatmaya çalışacağım.

Hiç bir sektörde sektör ortalamasının altında büyümek olumlu bir durum değildir. Hatta ne kadar büyük ölçekte iş yapıyor olursanız olun eğer rakipleriniz ortalamanın üstünde büyüyorsa ve siz ortalamanın altında büyüyorsanız gerçek durum sizin yerinizde saydığınız rakiplerinizin ise size daha da yaklaştığıdır.

Rapora göre Google %3 büyümüş sektör ortalaması ise %5′te. Google dışında kalanlardan ise Yahoo! ve Microsoft’un arama birimlerinin yaptığı büyüme önemli. Yahoo! %11, Microsoft %8 büyümüş. Diğerleri arasında %41 büyüme gören bile var ama pazar payları dikkate alındığında AOL bile Google ile karşılaştırılamayacak kadar küçük.

Eğer geçtiğimiz dönemde Microsoft’un Bing ile Yahoo Search’ü birleştirme atağı ve yeni arama motorunu tanıtma çabası var olmasaydı Webrazzi’nin değerlendirmesini gayet mantıklı bulurdum.

Arama sektörünün bugünkü devi kendi teknolojisini tanıtmak için aktif bir köşe kapmaca oynamanın dışında hiç bir iş yapmadı. Firefox arama çubuğundan kurulu gelen sistemlerin varsayılan arama motoru olmaya çalışmak gibi uğraşlar bu köşe kapmacalar arasında. Bing’in de uzun vadede yapabilecekları arasında da sadece bu tip hareketler var ve sahibi Microsoft bu konuda başarılı olabileceğini gösteren haklı bir üne sahip.

Bu günlerde Bing sadece köşe kapmaca oynamıyor. Daha önce Yahoo!’nun yaptığı gibi aktif bir reklam çalışması yürütüyor. Hatta reklam demekten çok halkla ilişkiler demek daha doğru sanırım. Birden dünya çapında bunca blogda yer tutması ve burada söz konusu olan araştırmaların yayınlanmasını neye bağlamalı? Microsoft’un hiç mi etkisi yok.

Anlaşılacağı gibi bu çaba geçici. Sürdürülemez bu çabayı inadına devam etmesi durumunda Microsoft arama alanında ciddi bir paya sahip olabilir ama en büyük hasarı Google’a değil kendisine verir. O arada Google, Microsoft’un asıl alanında çoktan atı alıp Üsküdarı geçmiş olur. Microsoft böylesi bir hata yapacak kadar aptal değil. Bu büyüme geçicidir.

Söz konusu rapordaki bilgileri Webrazzi’deki gibi yorumlamak için istatistiksel olarak yeterince önemli uzunlukta bir zaman dilimini ele almak gerekecek. Bu süre ne kadardır bilemem ama bir ay olmadığına eminim.

Gelelim bir diğer konuya. Daha önce farklı bir yazı ile bahsetmek istiyordum ancak yeri gelmişken kısaca söz etmeli.

Semantik arama ve biz insan oğlunun arama geleceği ne olacak? Bence bir şey olacağı yok. Yani semantik arama alanından birilerinin çıkıp arama teknolojisini ele geçireceği falan yok. Dil bilim, anlam bilim ve yapay zeka alanında yeterince akamdemik çalışma yapılıncaya kadar anlam arama motorlarnın küçük yerleşim yerlerinde önceden belirlenmiş sonuçlardan fazlasını sunmaları gibi bir durum söz konusu değil.

Eğer 50 yıl vadeli bir yatırım arıyorsanız yapabileceğiniz iki iyi şey var. Birincisi ağaç dikmek ikincisi mümkün olduğunca fazla Hakia hissesi ele geçirmek. Her ikisi de eşit önemde. Biri sağlığınıza iyi gelir (o yaşta tek derdiniz nefes almak olabilir ve bunun olasılığı gelişen dünyada iyice artmaktadır) diğeri ise cebinize milyonlar doldurur. Ama dikkat bunların hepsi en erken 50 yıl sonra olur.

Microsoft ve Yahoo! eğer rekabet kurulu pürüz çıkarmazsa kısa süre sonra arama ve reklam ağı konusunda ortak olacaklar. Her iki alan da da ikinci ve üçüncü olan Yahoo! ve Microsoft’un yapacakları ortak işi üstlenecek ağ ve arama motoru yine de Google’ı geçemeyecek ama yerini sağlama almanın yanında Google’ı iyice sıkıştıracak. Bu konuda en ufak bir sorun yok. Yahoo!’nun topyekun satılması hoşuma gitmese bile Micosoft ile beraber birşeyler yapmasına lafım olmaz. Ama bu seferki anlaşma kötü olmuş sanki.

Yahoyt diyor ki: Yahoo! içindeki arama motoru Bing olacak. Elbette Bing markasıyla olacak diye bir şey yok ama sonuçta arama motoru Bing olacak. Kaldı ki direk Bing markasını bile kullanabilir. Şaşırmam. Peki Yahoo!’nun yanılmıyorsam dört beş yıldır önce satın alma ile başlayan (İnktomi) ve ısrarla geliştirmeyle devam eden arama motoru teknolojisi ne olacak. Yahoo! onu geliştirmeye devam etmeyecek herhalde. Zaten ondan vazgeçmeyecek olsa anlaşmadan elde edilen tasarruf mümkün olmaz.Yahoo Arama Motoru üstüne kurulu koca bir Yahoo! Search BOSS servisi var ve bu servis sayesinde pek çok geliştirici kendi arama motorunu üretiyor.

Yahoo! Search BOSS devam etse etse Bing sonuçları ile devam eder. Servisi kesmenin bir mantığı yok ancak Yahoo’nun kendi ürününden gelen sonuçlara alışkın üçüncü parti uygulamalar değişiklikten huzursuz olabilir.

Sonuçta ortadan bir arama motoru kalkıyor tıpkı Google’ın doğduğu yıllarda olduğu gibi Yahoo! kendisine bir arama motoru arıyor. Bu sefer ihaleyi kapanın dünyayı değiştirmesini beklemeyin ama ben bu durumu Yahoo!’nun arama işinde bir türlü uzun vadeli düşünmeyi becerememesine bağlıyorum. Piyasadan kaç tane arama teknolojisi topladı hatırlayın: Inktomi, Overture (GoTo), AltaVista, Alltheweb… Bunlardan sadece Overture yani metin bazlı reklam yayın ağı elinde bir değer olarak kaldı anlaşılan. Zaten Microsoft’un Yahoo!’ya ihale ettiği tek kısım da o.

Webrazzi’de görünce hiç şaşırmadım. Microsoft halen Yahoo! ile ilgileniyormuş. Birkaç gün önce de Google ile Yahoo! arasındaki reklam anlaşması rekabet engeline takılmamış mıydı?

Aslında yıllar önce duysak komik bulabileceğimiz bir şey Google ve Yahoo! arasındaki bir reklam anlaşması üstüne konuşmak. Sebep Overture. Hatta daha doğrusu hatalı bir kararla Overture’a dönüştürülüp Yahoo!’ya satılmış Goto.com. Goto, dünyada bugün AdWords öncülüğünde gerçekleşen kelime bazlı reklam yayınının ilk örneği. Google’ın taklitciliğinin en güzel göstergesi. Bunun için mahkelelerde az sürünmediler ama sorun çözülmüştü. O dereden çok sular aktı ve bu günlere yani ortak olunmaya kadar gelindi.

Şimdi Microsoft da Yahoo!’ya ortak olur demek bu yüzden komik değil. Biraz zaman geçsin Facebook, Google’a talip dememiz bile olası. Ama Google’ın büyük hatalar serisi için epeyce zaman var gibi duruyor.

Yahoo! eğer arama teknolojisini satarsa bu işten herhangi bir şekilde karlı çıkması olası değil. Ancak eğer zamanında ona yapıldığı gibi Microsoft ağında kendi arama motorunu kullandırtırsa çok şey değişir. Hatırlayın Google da aynısını Yahoo!’ya yapmış ve bu günlere gelmek için ilk adımını atmıştı. O zaman Google bir hiçti. Bugün Yahoo!’da öyle sayılır. Hissedarları patronu kovdurmak isteyen bir şirketten daha vahim ne olabilir?

Microsoft’un ağı mı var demeyin. MSN dünyanın en büyük iletişim ağı değil de ne? Bugün boşa harcanıyor diye ilelebet böyle kalacak değil ya! Özellikle Türk insanı arama motorundan çok msn kullanıyor. Bana kalırsa aramanın gücü zamansız olsa da anında mesajlaşmanın gücüne dönüştü. Birden bire genişbant internet ile tanışan bir ülkede daha fazlasını bekleyemezdik. Oysa halen uyuyor Microsoft.

Microsoft ile Yahoo ilk defa bir araya gelmiyor. Zamanında Yahoo!’nun müzik servisi Windows Media Player’a entegre edilmişti hatta daha sonrasında Yahoo! Messenger her iki şirket için de çok mantıklı bir karar ile MSN Messenger’a birleştirildi.

Arama teknolojisi konusu ise ilginç. İki yıl önce Live Search için o kadar yatırım yapılmıştı nereye gitti? Ayrıca Yahoo! da çok farklı ve yetenekli sayılmaz.

Bana kalırsa Microsoft, Yahoo!’nun kullanıcı potansiyelini istiyor ama arama teknolojisini bahane ediyor. Eğer gerçekten teknolojinin peşinden koşuyorsa Powerset yetmiyor mu? Hakia’ya niye göz dikmiyor?

Teknosohbet’te çıkan haberde okuduğuma göre Safari 3.1 isimli web tarayıcısı iTunes ve QuickTime kullanıcılarına yazılım güncelleme sihirbazı ile iletiliyormuş. Bu durumda Safari net bir kullanıcı isteği ile yüklenen bir yazılım olmadığından ve daha önce kapılmış bir pazardan faydalanma arzusu üstüne kurulu bir yayılma politikası güdüldüğünden rekabet hukuku üstüne tartışmalar başlamış. Apple’ın başı ağrıyabilirmiş.

Sonucun ne olacağı çok önemli değil. Değişik ülkelerde değişik mahkeme kararları ile Apple geri adım atmaya zorlanabilir ancak önemli olan bu davranışa kalkışan şirketin aklından geçenlerin bizi nasıl etkileyeceği. Öncelikle bir Windows kullanıcısı olmadığımdan veya herhangi bir Apple ürünü ile muhatap olmadığımdan doğrudan etkilenmem söz konusu değil ama yazılım sağlayıcılarının sahip olduğu değer yargıları ve bu yargılardaki değişimler dolaylı da olsa tüm tüketicileri etkiliyor.

Şimdiki örneğimizden daha önce yine bir web tarayıcısı olan İnternet Explorer’da aynı yoldan geçmiş ve yazılım satıcılarının zihnine gayeye ulaşmakta her yol mubahtır fikrini iyice kazımıştı. Hem seçilmiş harika ismi ile hem de Windows 1.0 içinde ön yüklü olarak gelmesiyle Netscape’i alaşağı etmek zor olmamıştı. Rekabet etiği de bir kere delinmişti. (Turgut Özal’ın o unutulmaz sözü aklıma geliyor hep: Anayasayı bir kere delmekle bir şey olmaz.)

Şimdi aynı yoldan Apple yürüyor. Sicilinin çok temiz olduğunu düşünmediğim ama bu kadar da abartılı hareketlerini pek hatırlamadığım bir şirket bu işe umarsızca girebiliyorsa daha pek çok gariban yazılım geliştirici de artık yeni dünya kurallarına uyum sağlama konusunda etik falan dinlemeyecek.

Bu olayı Türkiye’nin güney doğusunda bazı bölgelerde çok eşliliğin doğal kabul edilmesine benzetiyorum. Babası da çok eşli olup neden tek eşli kalması gerektiğine anlam veremeyen gençler Türk aile yapısına yeni ve ahlaki(!) başka bir boyut kazandırıyor. Burada da Microsoft kendi tarayıcısını müşterisine dürtüyor ve Apple da, ben neden dürtmeyeyim ki diyebiliyor.

Çalışma ahlakı bu kadar kolay değişebiliyorsa Windows üzerinde yazılım satmak her zamankinden kolaylaşmıştır. İsterseniz bir virüs yazın ve sessiz sedasız tüm dünyaya bulaştırın. Ardından en güvendiğiniz teknolojinizi tüm kurbanlarınızın masaüstlerine birkaç saat içerisinde çekin. Hem bu şekilde hiç kimseyi kurulum yapma derdiyle uğraştırmış olmayacaksınız.